กลับหน้าสนทนาธรรม

ศรัทธาในสมัยพุทธกาล

คำว่า วัด หมายถึง สถานที่สำคัญในทางพระพุทธศาสนา เป็นที่อยู่อาศัยของพระสงฆ์ให้ใช้เป็นสถานที่ฝึกฝนตนเอง และเผยแผ่สิ่งดีงามให้แก่พุทธศาสนาและพุทธศาสนิกชน หรือ พุทธบริษัทผู้ที่มาอบรมฝึกจิตตภาวนา ใช้เป็นสถานที่รวมน้ำใจคนไทยในต่างแดนได้มาสังสรรกันในวันหยุดทางราชการ หรือวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา

วัดจึงมีคุณค่าเป็นของคู่กันมากับพระพุทธศาสนานับเป็นเวลาพันๆปี วัดนับได้ว่าเป็นสถานที่สาธารณะ อำนวยประโยชน ์สำหรับชุมชนทุกชั้น ทุกวัย ผู้มีความประสงค์ต้องการทำบุญสร้างกุศลต่างๆก็จะต้องนึกถึงวัด เช่นการไปทำบุญให้วันเกิด วันตาย บวชศาสนทายาท บวชเนกขัม หรือ เป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมของอุบาสกอุบาสิกา ทอดกฐิน ผ้าป่าสามัคคี งานสงกรานต์ ได้ปฏิบัติสืบทอดกันมาในสมัยอดีตกาลจนถึงปัจจุบันนี้

วัด เป็นบ้านหลังที่สอง ของพุทธบริษัททั้งหลายเป็นที่พักกาย สงบใจ ช่วยผ่อนคลายความทุกข์ได้ไม่มากก็น้อย ตามกำลังสติปัญญาของผู้ที่เข้ามาปฏิบัติธรรม เพื่อกำจัดกิเลสให้บรรเทาเบาบางไปได้บ้าง

ความศรัทธาเป็นบ่อเกิดแห่งความร่วมแรงร่วมใจกัน สร้างวัตถุถาวร คือสร้างวัด ถวายเป็นที่ศึกษาธรรมของพระสงฆ์ เพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนา การสร้างวัดมีการใช้ศิลปกรรมวิจิตรพิศดาร เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่อนุชนรุ่นหลังๆได้รู้ได้เห็น เข้าใจความสำคัญของวัด และพุทธศาสนาในด้านต่างๆ เราจะเห็นได้ว่าประเทศไทยมีวัดมากมายที่เกิดขึ้นตามแรงศรัทธาของประชาชนในเขตนั้นๆ

ท่านผู้อ่านควรได้ทราบความหมายของ คำว่า ศรัทธา ในสมัยอดีตกาล คือแรงศรัทธาของกษัตริย์ คหบดี พุทธศาสนิกชนทั้งหลาย ได้ดำเนินการก่อสร้าง วัด ในประเทศอินเดียด้วยมูลเหตุของการสร้างวัดในสมัยพุทธกาล เกิดจากความศรัทธา ความเชื่อและปาสาทะความเลื่อมใสในบุคคลผู้มีจิตเข้าถึง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และอริยสงฆ์ อย่างแน่นอนมั่นคงไม่เปลี่ยนแปลงแล้วทั้งนั้น การสร้างวัดในสมัยนั้นเป็นภาระหน้าที่ของพุทธศาสนิกชน ฝ่ายฆารวาสเป็นผู้ดำเนินการทุกอย่าง พระสงฆ์เข้าไปเกี่ยวข้องอยู่บ้างก็เพียงเป็นผู้ดูแล เพื่อให้งานทุกอย่างดำเนินไปด้วยความเรียบร้อยเท่านั้น

ในประเทศอินเดีย โดยเฉพาะวัดแห่งแรกของพระพุทธศาสนา คือวัด เวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งตั้งอยู่ที่เมือง ราชคฤห์ มีพระเจ้าพิมพิสาร กษัตรย์ผู้ครองเมืองราชคฤห์ เป็นผู้สร้างถวายแด่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์แรกเลยทีเดียว เมื่อได้สดับพระธรรมเทศนาของพระบรมศาสดา แล้วทรงศรัทธาเลื่อมใสอย่างแรงกล้า ด้วยทรงดำริเห็นว่าพระศาสนาของพระบรมศาสดานั้น เป็นคำสอนที่ประกอบไปด้วยเหตุผลอันจริงแท้แน่นอน สามารถนำบุคคลผู้ประพฤติปฏิบัติตาม ให้พ้นทุกข์ทางจิตใจตามสมควรแก่ปฏิบัติ เราในฐานะกษัตรย์ซึ่งมีหน้าที่ปกครองราษฎร์ ถ้าหากได้มีโอกาสช่วยประกาศคำสอนของพระบรมศาสดาให้แพร่หลายในหมู่ประชาชนก็นับว่าเป็นกุศลอย่างไพศาล สามารถที่จะทำให้บ้านเมืองตลอดจนชาวประชาทุกหมู่เหล่ามีความร่มเย็นเป็นสุขอยู่ภายใต้ร่มเงาอันยิ่งใหญ่แห่งพระธรรม เราสมควรสร้างวัดถวายพระบรมศาสดา จะเป็นประเสริฐเพื่อให้พระองค์และเหล่าสาวกได้มีที่พำนักอัน เหมาะสมเป็นการสะดวกในการประกาศพระศาสนา เพื่อเป็นประโยชน์เกื้อกูลและความสุขแก่มวลมนุษย์โลกตลอดกาล

พระเจ้าพิมพิสารทรงมองเห็นกาลไกลและความสำคัญของพระศาสนา ทั้งพระองค์ยังทรงมีศรัทธาเลื่อมใสอย่างมั่นคง จึงตกลงพระทัยอุทิศสวนไผ่อันเป็นอุทยานสร้างเป็นวัดถวายแด่ พระศาสดาและประทานนามว่า วัดเวฬุวัน อันหมายถึง สถานที่ๆร่มรื่นด้วยป่าไผ่นั้นเอง

นับได้ว่าพระเจ้าพิมพิศาลเป็นต้นแบบแห่งพุทธศาสนิกชนในการสร้างวัดถวายเป็นที่พำนักของพระพุทธเจ้าและเหล่าสาวก สำหรับเป็นศูนย์กลางเผยแผ่คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าให้แผ่ไปยังชนบทต่างๆ อันเป็นทางก่อเกิดประโยชน์แก่สังคมมนุษย์อย่างมากมาย พระศาสนาแผ่กว้างออกไปถึงประชาชนผู้สนใจเลื่อมใสในถิ่นนั้นๆ ก็พากันสร้างวัดถวายพระสงฆ์จนกลายเป็นประเพณีนิยม

ประเพณีนิยมของการสร้างวัด ถือว่าเป็นที่นิยมของชาวพุทธทั้งหลายมีอยู่ตอนหนึ่งในมงคลสูตรข้อที่สาม อันกล่าวว่า ปูชา จ ปูชนียานังเอตัมมังคลมุตตมัง การบูชาบุคคลที่ควรบูชา นับเป็นมงคลอย่างสูงสุด

พวกเราชาวพุทธจะนิยมบูชาคนดี เรายังนิยมสร้างปูชนียวัตถุสำหรับเป็นที่ระลึกถึงคนดีนั้นอีกด้วย คือไม่ยอมให้คุณงามความดีของท่านตายไปจากความทรงจำ ของผู้เคารพนับถือ ของครูบาอาจารย์ที่คนนับถือ สร้างความศรัทธาแก่ชาวพุทธ พอละสังขารไปศิษย์ก็จะต้องสร้างเจดีย์เพื่อเป็นที่เก็บบริขารของท่านให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาต่อไป เป็นการแสดงออกถึงการเคารพและศรัทธาที่มีต่อท่านอย่างจริงใจ

การสร้างปูชนียวัตถุภายนอกนั้น เป็นการแสดงออกซึ่งความเคารพศรัทธา แต่ส่วนทรัพย์ภายในที่ชาวพุทธทั้งหลายสร้างนั้น ในตัวของท่านเอง เรียกว่า อริยทรัพย์ภายใน เป็นทรัพย์ที่ประเสริฐไม่สูญหายไปไหน ไม่มีโจรปล้นไปได้เพราะเกิดจากจิตใจของท่านเอง เร่งปฏิบัติธรรมภาวนา บริจาคทาน การรักษาศีลเป็นหนทางสายตรงที่จะนำท่านทั้งหลายไปสู่คติภูมิ ทุกภพทุกชาติด้วย อริยทรัพย์ภายใน

เราจะเห็นได้ว่าคนสมัยพุทธกาลพากันสร้างวัดไว้เพื่อให้ พระสงฆ์ได้พำนัก ทำการเผยแผ่พระธรรมเป็นไปอย่างสะดวก จุดมุ่งหมายที่สำคัญ คือการสร้างวัดขึ้นมาเพื่อประกาศพระศาสนา ไม่ใช่สร้างวัดเพื่อแข่งขันกันเพื่อประดับบารมี เมื่อสร้างวัดเสร็จ ตัวผู้สร้างก็พากันเข้าวัด จำศีล ภาวนา ฟังธรรมเพื่อพัฒนาจิตของตนเอง

ในประเทศสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะการสร้างวัดนับว่าเป็น การสร้างฐานแห่งการเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้กว้างไกลไม่ใช่ จะสร้างอยู่ในประเทศไทย การสร้างวัดในอเมริกาเป็นเรื่องใหญ่ ต้องอาศัยแรงกายแรงใจ ความวิริยะอุตสาหะ กิจทั้งปวงจึงสำเร็จลุล่วงไปด้วยดี ความศรัทธาเป็นกำลังตั้งมั่นในการดำเนินงาน

อานิสงค์ของการสร้างวัดจะเกิดมีเต็มที่ตามความมุ่งหมายนั้น มิใช่ว่าเพื่อบริจาคทรัพย์เท่านั้นก็เพียงพอ แต่เราต้องเข้าวัดเพื่อขัดเกลากิเลสของตนและพัฒนาจิตของตนเองไปด้วย เราจึงจะได้ประโยชน์ทั้งทางวัตถุและจิตใจ คือได้บำรุงพระสงฆ์ ไต่ถามข้อวัตรปฏิบัติอันสมควรแก่การพัฒนาใจตนเอง ทั้งในปัจจุบันกาล และอดีตกาลอีกด้วย พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญ บุคคลผู้สามารถถือเอาประโยชน์ได้ในโลกทั้งสองว่า ประโยชน์ได้ในโลกทั้งสองนี้เป็นบัณฑิตแท้อีกด้วย